eIDAS
eIDAS to rozporządzenie Unii Europejskiej nr 910/2014 o identyfikacji elektronicznej i usługach zaufania, które w całej UE ujednolica zasady podpisów i pieczęci elektronicznych, znaczników czasu, doręczeń elektronicznych i identyfikacji tożsamości online. Dzięki niemu kwalifikowany podpis elektroniczny ma skutek podpisu własnoręcznego w każdym państwie członkowskim. Nowelizacja eIDAS 2.0 z 2024 r. wprowadza europejski portfel tożsamości cyfrowej.
Co reguluje eIDAS
- Identyfikację elektroniczną: państwa notyfikują swoje systemy eID, które inne kraje muszą uznawać - w Polsce to publiczny system identyfikacji elektronicznej z profilem zaufanym i profilem osobistym e-dowodu.
- Podpis elektroniczny osób fizycznych i pieczęć elektroniczną osób prawnych, w trzech poziomach: prostym, zaawansowanym i kwalifikowanym.
- Elektroniczny znacznik czasu, który wiąże dokument z wiarygodną datą i godziną.
- Usługę rejestrowanego doręczenia elektronicznego, na której opierają się polskie e-Doręczenia.
- Uwierzytelnianie witryn internetowych oraz walidację i konserwację podpisów w czasie.
Rozporządzenie obowiązuje wprost, bez wdrażania do prawa krajowego. W Polsce uzupełnia je ustawa z 5 września 2016 r. o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej, a nadzór sprawuje minister właściwy do spraw informatyzacji. Rejestr dostawców usług zaufania i krajową zaufaną listę prowadzi z jego upoważnienia Narodowy Bank Polski w ramach Narodowego Centrum Certyfikacji.
Trzy poziomy podpisu elektronicznego
Prosty (zwykły) podpis elektroniczny to dowolne dane elektroniczne dołączone do dokumentu w celu podpisania - także imię i nazwisko pod mailem. Zaawansowany podpis jest jednoznacznie przypisany podpisującemu, pozwala go zidentyfikować, powstaje pod jego wyłączną kontrolą i ujawnia każdą późniejszą zmianę dokumentu. Kwalifikowany podpis to podpis zaawansowany złożony za pomocą kwalifikowanego urządzenia i oparty na kwalifikowanym certyfikacie wydanym przez dostawcę z rejestru. Tylko on ma z mocy eIDAS skutek prawny równoważny podpisowi własnoręcznemu w całej Unii, a w polskim Kodeksie cywilnym spełnia wymóg formy pisemnej. Żadnemu podpisowi nie można odmówić skutku prawnego wyłącznie dlatego, że jest elektroniczny - różnica polega na tym, co trzeba udowodnić w razie sporu.
Usługi zaufania w praktyce firmy
Umowy, które prawo obwarowuje formą pisemną pod rygorem nieważności, podpisuje się podpisem kwalifikowanym. Do większości umów handlowych wystarcza podpis zaawansowany, o ile obie strony to akceptują - jest tańszy i prostszy w obsłudze. Kwalifikowany znacznik czasu korzysta z domniemania dokładności wskazanej daty i godziny oraz integralności danych, co ma znaczenie przy terminach i sporach. Pieczęć elektroniczna potwierdza pochodzenie dokumentów wystawianych masowo: wyciągów, zaświadczeń, polis. Przy odbiorze dokumentów podpisanych elektronicznie firma powinna walidować podpis - sprawdzić certyfikat, jego status w chwili podpisu i integralność pliku - a do długiego przechowywania stosować formaty z danymi walidacyjnymi.
eIDAS 2.0 i europejski portfel tożsamości
Nowelizacja z 2024 r. zobowiązuje państwa członkowskie do udostępnienia obywatelom europejskiego portfela tożsamości cyfrowej (EUDI Wallet). Portfel przechowa dane identyfikacyjne i poświadczenia - prawo jazdy, dyplom, pełnomocnictwo - i pozwoli składać kwalifikowany podpis elektroniczny, dla osób fizycznych domyślnie bezpłatnie, przy czym państwo może ograniczyć bezpłatność do celów pozazawodowych. Urzędy, a także firmy, które z mocy prawa lub umowy muszą stosować silne uwierzytelnienie klientów, na przykład banki, będą musiały akceptować portfel jako sposób identyfikacji. Szczegóły i terminy opisuje hasło o portfelu EUDI. Rozporządzenie dodaje też nowe usługi zaufania, w tym elektroniczne poświadczenia atrybutów i kwalifikowaną archiwizację elektroniczną. W Polsce portfel ma trafić do aplikacji mObywatel - pilotażowo z końcem 2026 r.
eIDAS w obiegu dokumentów
W elektronicznym obiegu dokumentów eIDAS przekłada się na konkretne kroki procesu: podpisanie umowy podpisem kwalifikowanym lub zaawansowanym zależnie od wymaganej formy, opatrzenie dokumentu znacznikiem czasu, walidację podpisu na dokumencie przychodzącym i zapisanie wyniku walidacji w metadanych. e-MSI wdraża podpis elektroniczny jako element procesów na platformie JobRouter® - moduł JobRouter® Sign obsługuje podpis prosty, zaawansowany i kwalifikowany w obiegu umów, dokumentów kadrowych czy zamówień - oraz integruje procesy z e-Doręczeniami, które są polską realizacją rejestrowanego doręczenia elektronicznego z eIDAS. Podpisany dokument może trafić do archiwum razem z informacjami o przebiegu podpisu, więc cała historia sprawy jest w jednym miejscu.
Przykłady zastosowania
Umowa o pracę z osobą zatrudnianą zdalnie zostaje podpisana kwalifikowanym podpisem elektronicznym obu stron, bo Kodeks pracy każe zawierać ją na piśmie, a forma elektroniczna z takim podpisem jest jej równoważna.
Umowa handlowa z dostawcą podpisywana jest podpisem zaawansowanym w narzędziu do e-podpisu - strony uzgodniły taki sposób, a forma pisemna nie jest wymagana pod rygorem nieważności.
Bank opatruje wysyłane klientom wyciągi i zaświadczenia kwalifikowaną pieczęcią elektroniczną, żeby odbiorca mógł sprawdzić, że dokument pochodzi od banku i nie został zmieniony.
Do urzędu wpływa wniosek podpisany elektronicznie. System sprawdza certyfikat, jego status w chwili podpisu i integralność pliku, a wynik walidacji zapisuje w metadanych sprawy.
Urząd wysyła decyzję przez e-Doręczenia, czyli usługę rejestrowanego doręczenia elektronicznego zgodną z eIDAS, i otrzymuje dowód doręczenia z wiarygodną datą.
Najczęstsze pytania
Czym jest rozporządzenie eIDAS?
To rozporządzenie Unii Europejskiej nr 910/2014, które ujednolica w całej UE zasady podpisu i pieczęci elektronicznej, znaczników czasu, doręczeń elektronicznych i identyfikacji online oraz określa ich skutki prawne. Dzięki niemu dokument podpisany kwalifikowanym podpisem w Polsce jest ważny również w każdym innym państwie członkowskim.
Czy eIDAS obowiązuje w Polsce bezpośrednio?
Tak. eIDAS to rozporządzenie unijne, więc stosuje się je wprost, bez przenoszenia do prawa krajowego. Uzupełnia je ustawa z 5 września 2016 r. o usługach zaufania oraz identyfikacji elektronicznej. Nadzór sprawuje minister właściwy do spraw informatyzacji, a rejestr dostawców usług zaufania prowadzi Narodowe Centrum Certyfikacji w NBP.
Czy polski podpis kwalifikowany jest ważny w innych krajach UE?
Tak. eIDAS nakazuje uznawać kwalifikowane podpisy z każdego państwa członkowskiego na równi z krajowymi. Kwalifikowani dostawcy z każdego państwa figurują na krajowych listach zaufania, które Komisja Europejska udostępnia w jednym miejscu, więc odbiorca dokumentu może sprawdzić certyfikat.
Co zmienia eIDAS 2.0?
Wprowadza europejski portfel tożsamości cyfrowej, który każde państwo ma udostępnić obywatelom, oraz obowiązek akceptowania go przez urzędy i firmy zobowiązane do silnego uwierzytelnienia klientów. Dodaje nowe usługi zaufania, między innymi elektroniczne poświadczenia atrybutów i kwalifikowaną archiwizację, a osobom fizycznym daje w portfelu domyślnie bezpłatny podpis kwalifikowany.
Czy profil zaufany to podpis kwalifikowany?
Nie. Podpis zaufany składany profilem zaufanym służy przede wszystkim w sprawach urzędowych w Polsce, ale nie jest podpisem kwalifikowanym w rozumieniu eIDAS i nie spełnia wymogu formy elektronicznej z Kodeksu cywilnego, równoważnej pisemnej. Do tego potrzebny jest podpis kwalifikowany od dostawcy usług zaufania.
Od kiedy obowiązuje eIDAS 2.0?
Nowelizacja eIDAS 2.0 weszła w życie 20 maja 2024 r., ale jej obowiązki wchodzą stopniowo. Państwa członkowskie mają udostępnić obywatelom europejski portfel tożsamości cyfrowej do końca 2026 r. W Polsce portfel ma trafić do aplikacji mObywatel, pilotażowo z końcem 2026 r. Firmy zobowiązane do silnego uwierzytelnienia klientów, na przykład banki, mają na akceptację portfela więcej czasu.
Powiązane hasła
Zobacz, jak wygląda to w systemach, które wdrażamy w polskich firmach.
